Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Erkek yılmaz M. (Yürütücü), Kenar artın G. , Şen G. , Sarı İ. , Çakır Y. , Keskinoğlu P.
Dev hücreli arterit (DHA), büyük ve orta çaplı arterleri tutan, ileri yaşta görülen ve önlenebilir görme kaybının başlıca nedenlerinden
biri olan sistemik inflamatuar granülomatöz bir vaskülittir. Hastalığın patogenezinde doğal ve adaptif immün yanıtın birlikte rol aldığı
kompleks bir inflamatuar süreç söz konusudur. Bu süreçte IFN-γ, tip I interferonlar, IL-6 ve GM-CSF gibi çok sayıda sitokinin rol
oynadığı ve bu sitokinlerin etkilerini büyük ölçüde Janus kinaz/sinyal ileticisi ve transkripsiyon aktivatörü (JAK/STAT) sinyal yolağı
üzerinden gerçekleştirdiği gösterilmiştir.
Mevcut literatürde DHA’da JAK/STAT yolak aktivasyonu deneysel modeller ve gen ekspresyon analizleri ile ortaya konmuş olmakla
birlikte, bu yolak bileşenlerinin hastalığın temel patolojik sürecinin gerçekleştiği damar duvarında protein düzeyindeki ekspresyonu
ve histopatolojik bulgular ile ilişkisi yeterince aydınlatılamamıştır. Bu durum, hastalığın biyolojik heterojenitesi ile tedavi yanıtındaki
değişkenliğin tam olarak ortaya konmasını kısıtlamaktadır.
DHA tedavisinde glukokortikoidler temel yaklaşım olmaya devam etmekte; ancak uzun süreli kullanım ciddi yan etkilere yol
açmaktadır. Bu nedenle glukokortikoid kesilmesini sağlayabilecek tedavilere ihtiyaç duyulmakta ve güncel kılavuzlarda tosilizumab ve
metotreksat önerilmektedir. Son yıllarda JAK inhibitörleri, birden fazla sitokin yolunu eş zamanlı hedefleyebilmeleri nedeniyle öne
çıkmış ve upadacitinib DHA tedavisinde klinik kullanım onayı almıştır. Bununla birlikte, bu tedavilerden hangi hasta grubunun daha
fazla yarar göreceği henüz net değildir.
Bu proje, DHA hastalarında temporal arter biyopsisi (TAB) dokularında JAK/STAT sinyal yolağının protein düzeyindeki ekspresyonunu
immünohistokimyasal yöntemlerle kantitatif olarak değerlendirmeyi ve bu ekspresyonun klinik ve histopatolojik bulgular ile ilişkisini
ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma retrospektif ve kesitsel tasarımda planlanmış olup, 2010–2026 yılları arasında DHA ön tanısı
ile TAB yapılmış hastalar dahil edilecektir. Hastalar DHA tanısı alan ve almayan olmak üzere iki gruba ayrılacak ve biyopsi materyalleri
JAK1, JAK2, JAK3, STAT1–6 ve TYK2 antikorları kullanılarak immünohistokimyasal olarak değerlendirilecektir. Boyanma yaygınlığı ve
şiddeti esas alınarak H-skoru ile kantitatif analiz yapılacaktır.
Çalışma sonucunda DHA’da JAK/STAT yolak aktivasyonuna ilişkin doku temelli kantitatif bir ekspresyon profilinin ortaya konması
hedeflenmektedir. Bu sayede yalnızca DHA ve kontrol grubu arasında yolak aktivitesindeki farklılıkların belirlenmesi değil, aynı
zamanda JAK/STAT aktivasyonu belirgin olan hastaların klinik ve histopatolojik özelliklerinin tanımlanması mümkün olacaktır.
Elde edilecek bulguların, DHA’da JAK/STAT yolak aktivasyonuna dayalı biyolojik alt grupların belirlenmesine katkı sağlaması ve
gelecekte daha seçici, hedefe yönelik ve bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine bilimsel altyapı oluşturması
beklenmektedir.