Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Nizam M. (Yürütücü), Bülbül B. , Demiraslan Y. , Selçuk M., Altuğ B.
Boğa spermasının kriyoprezervasyonu, hayvancılık sektöründe suni tohumlama uygulamalarının temelini oluşturan en önemli biyoteknolojik yöntemlerden biridir. Dondurulmuş spermanın uzun süre saklanabilmesi, genetik materyalin korunması ve üstün verimli damızlıkların genetik yaygınlaştırılması açısından büyük avantaj sağlamaktadır. Bununla birlikte, dondurma çözdürme süreci sonrasında spermatozoanın önemli bir kısmında fonksiyonel ve yapısal kayıplar meydana gelmektedir. Bu kayıplar; canlılık oranında azalma, motilite ve kinematik parametrelerde düşüş, plazma membranı bütünlüğünde hasar ve akrozom hasarı gibi fertilizasyon kapasitesini doğrudan sınırlayan sonuçlara yol açmaktadır. Kriyoprezervasyon sırasında spermatozoa özellikle ozmotik stres, buz kristali oluşumu ve membran faz geçişleri gibi mekanik ve biyokimyasal hasarlara maruz kalmaktadır. Bu hasarlar spermatozoon plazma membranında ciddi stres oluşturarak baş deformasyonları, kuyruk kıvrılmaları ve akrozomal kayıplar gibi morfolojik bozuklukları artırabilmektedir. Bu morfolojik hasarların fertilite oranlarını anlamlı biçimde düşürdüğü çeşitli çalışmalarda bildirilmiştir. Mevcut literatürde kriyoprezervasyon sonrası sperma kalitesi çoğunlukla motilite, canlılık veya morfoloji gibi klasik spermatolojik parametrelerle değerlendirilmiştir. Ancak spermatozoonun baş, boyun ve kuyruk bölgelerinde meydana gelen ince şekil değişimleri, doğrusal ölçümlere dayalı yöntemlerle yeterince ortaya konulamamaktadır. Bu noktada geometrik morfometri yaklaşımı, spermatozoon morfolojisini landmark temelli analizlerle boyuttan bağımsız olarak değerlendirme imkânı sunmakta; böylece lokal deformasyon paternlerinin nicel olarak tanımlanmasını mümkün kılmaktadır. Procrustes süperpozisyonu ile ölçek ve konum etkileri elimine edilerek saf şekil varyasyonları istatistiksel olarak analiz edilebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, aynı boğalardan elde edilen taze ve dondurularak çözdürülmüş sperma örneklerinde kriyoprezervasyonun spermatozoon morfolojisi üzerindeki etkilerini geometrik morfometri temelli yöntemlerle ortaya koymaktır. Çalışmada taze sperma grubu ile çözdürme sonrası sulu ve kuru çözdürme grupları karşılaştırılacaktır. Motilite ve kinematik özellikler CASA sistemi ile değerlendirilecek; canlılık ve morfolojik bütünlük klasik boyama yöntemleriyle incelenecektir. Ayrıca flow sitometri ile plazma membranı bütünlüğü ve akrozom bütünlüğü analizleri yapılacaktır. Geometrik morfometri kapsamında spermatozoon başı, boyun ve kuyruk bölgelerindeki landmark noktaları üzerinden PCA, CVA ve Procrustes ANOVA gibi istatistiksel yöntemlerle gruplar arası şekil farklılıkları test edilecektir. Elde edilecek bulguların, boğa sperması dondurma?çözdürme protokollerinin optimizasyonuna katkı sağlaması ve veteriner reprodüksiyon alanında ileri morfometrik yaklaşımların kullanımını güçlendirmesi beklenmektedir.